رسم دلباختگی

اطلاعات عمومی

 
تاریخجه طهران قدیم
نویسنده : - ساعت ۱۱:٠٢ ‎ب.ظ روز جمعه ۱۱ دی ۱۳۸۸
 
تاریخچه تهران قدیم
تهران که امروزه تکیه بر جای شوش ، هگمتانه ، پاسارگاد و اصفهان زده تا دوره صفویان اهمیت چندان نداشته است.
ظاهرا شاه طهماسب اول صفوی (930-984 ه.ق) نخستین سلطانی بود که این محل را مورد توجه قرار داد.
او در سفرهای کوتاهی که برای زیارت مقبره شاه عبدالعظیم و یکی از اجداد خود بنام سید حمزه که در جوار شاه عبدالعظیم مدفون بود به شهر ری می کرد ، فرمان داد باروئی
میدان توپخانه

 

سربند - تجریش

میدان دربند

 

با یکصد و چهارده برج ( به تعداد سوره های قرآن) بگرد این قصبه که در سر راهش بود بکشند.

طول باروی تهران یک فرسخ بود و چهار دروازه برای رفت و آمد کاروانهای و مردم از چهار سمت آن به شرح زیر احداث کرده بودند:
1- دروازه شمیران (دروازه شمالی شهر که در جلوی پامنار بود)
2- دروازه دولاب (دروازه شرقی شهر که در بازارچه نایب السطنه بود)
3- دروازه قزوین (دروازه غربی شهر که در حدود میدان شاپور بود)
4- دروازه شاه عبدالعظیم (دروازه جنوبی شهر که در حدود خیابان مولوی بود)
چون هنگام بنای برج و باروها خاک خندقهای اطراف کفاف نداد و از پنج ناحیه داخل شهر خاک برداشته و به مصرف رسانیدند ، پنج چاله و گود بزرگ به نامهای:چاله میدان ، چاله حصار ، گود زنبورک خانه ، گود فیل خانه ، گود دروازه محمدیه بوجود آمد.
شاه عباس بزرگ که تخت گاه خود را از قزوین به اصفهان منتقل نموده بود و تمام همت و کوشش خود را صرف آبادی و عمران اصفهان می کرد در سال 998 (ه.ق ) هنگامی که برای سرکوبی عبدالمومن خان ازبک می رفت در تهران بیمار شد و مرض او مانع حرکتش گردید و به همین علت ازبکها مشهد را تصرف و غارت کردند ، شاه عباس چون این پیش آمد در این شهر برایش رخ داد از تهران سخت متنفر گردید و سوگند خورد که دیگر پای در این شهر نگذارد با این همه در داخل شهر در سمت شمالی آن چهار باغ و چنارستانی احداث نمود که بعدها دیوارهای بلندی دور آن کشیده و عمارات سلطنتی را داخل آن بنا کردند و بنام ارک خوانده شد و همان چنارها تا این اواخر به چنارهای عباسی معروف بود.
در اواخر عهد صفوی تهران گاهی مقر موقتی دربار شاهان می شد و حتی شاه سلیمان (1078-1109) کاخی در این شهر بنا نهاد و سپس در همین قصر بود که شاه سلطان حسین (1109-1134) دری افندی سفیر عثمانی را بار داد.
دری افندی در مورد شرح بار یافتن خود که در اوایل ماه جدی سال 1134 (ه.ق) انجام گرفته
می نویسد: «…چون در تهران سایر تشریفات دولتی و سلطنتی و تجملات ملوکانه حاضر نبود به همین قدرها اکتفا شده بود.
بدین وضع که ما را وارد به چهار باغی کردند که الان ارک سلطنتی و عمارت دیوانی است و بعضی چنارهای کهن در آن محوطه موجود است که حاکی از آبادی سابق این باغ می باشد و معروف به چنارهای عباسی است که به امر آن شاه در آنجا کاشته شده است
قبل از هجوم افغان ها شاه طهماسب دوم مدتی در تهران توقف کرد و لی همین که افغانها نزدیک شدند به مازندران گریخت و مردم تهران را مقاومت شدیدی نموده عده کثیری از افغانها را کشتند ولی بالاخره آنها به شهر مسلط شده و در نزدیکی ارک (قصر سلطنتی) دروازه ای بنام دروازه ارک ساختند که بعدها بنام دروازه دولت معروف شد و یک طرف آن به صحرا وصل می شد.
دروازه مذکور در ورودی خیابان باب همایون (از طرف میدان توپخانه) واقع بود و از میدان سپه فعلی بسمت شمال صحرا و بیابان بوده است
پس از ظهور نادر شاه و شکست اشرف افغان در میهمان دوست افغانهایی که در تهران بودند پس از کشتن عده کثیری از اهالی و غارت شهر به اصفهان فرار کردند و شاه طهماسب در غیاب آنها وارد تهران شد.
در زمان سلطنت نادر چون اغلب دوران پادشاهی او به جنگ و کشور گشایی گذشت چندان توجهی به آبادی و توسعه نشد.
در سال 1154 (ه.ق) نادرشاه این شهر کوچک را تیول پسر خود رضاقلی میرزا قرار داد.
هفتاد سال بعد (1171ه.ق) محمدحسن خان قاجار پس از شکست از کریم خان زند در تعقیب او نخست شیخ علی خان پسر عم خود را که از سرداران شجاع و معروف زندیه بود همراه با محمد حسن خان دولو (پسر عم محمدحسن خان قاجار که با او سر مخالفت داشت) با لشکری به استرآباد فرستاد و سپس خود با اطرافیان از شیراز عازم تهران گردید.
تهران در آن روزگار چنان که گفتیم شهرکی بیش نبود و جمعیت و آبادی چندانی نداشت ولی چون در سر شاهراه های شمال ، جنوب ، شرق و غرب ایران قرار گرفته بود از نظر سوق الجیشی و بازرگانی دارای اهمیت زیادی بود و به همین سبب و نیز به علت نزدیکی به استرآباد و گرگان مرکز ایل قاجار ، کریم خان در این سفر جنگی خود این شهر کوچک را مرکز اردوی خود قرار داد و از این محل فرمانها و دستورهای خود را در سرکوبی محمدحسن خان به شیخ علی خان صادر می کرد و سرباز و سوار به کمک او می فرستاد.
محمد حسن خان در جنگ بین زندیه و قاجار در مازندران و استرآباد مغلوب گردید و هنگامی که در صدد فرار بود پای اسبش در مردابی گیر کرد و در همان هنگام توسط دو تن از تابعین خود بنام سبزعلی کرد و محمدعلی خان قاجاردولو (پسر عمش) در نیمه جمادی الثانی سال 1174 (ه.ق) کشته شد.
قاتلین سر خان قاجار را از تن جدا ساخته با قسمتی از جواهرات نادری که در تصرف او بود نزد شیخ علی خان آوردند و او نیز سر را با جواهرات به تهران نزد کریم خان زند فرستاد.
کریم خان به محض مشاهده سر گل آلود و پریشان و خونین محمد حسن خان قاجار بر جوانی او گریست و دستور داد آن را با مشک و گلاب شسته ، در آستانه شاه عبدالعظیم دفن نمودند و یا به قولی به استرآباد فرستاد که وصل تنش نموده ، در همانجا در محل مناسبی دفن نمایند و نیز قاتل او را که به جهت دریافت پاداش به تهران شتافته بود توجهی نکرد و دستور داد او را به کیفر برسانند.
با این روش چون یکی از رقبای کریم خان در امر سلطنت از میان برداشته شد وی دستور داد در دیوان خانه قدیم تهران که در زمان شاه سلیمان ساخته شده بود مراسم جلوس را فراهم آوردند و پس از نصب بازوبندها و سایر جواهرات نادری بر پیکر حود بار عام داد و خود را شهریار به استقلال ایران اعلام داشت.
__________________



  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم
  • تهران قدیم
    تهران قدیم

تهیه و تنظیم برای سایت تبیان: زهره پری نوش


 
comment نظرات ()